آرشیو روزنامه تجدد

توضیحات

در سال های پرالتهاب پایانی حکومت قاجار، شهر تبریز بار دیگر به کانون تحولات سیاسی و فکری ایران تبدیل شد و آرشیو روزنامه تجدد مهم ترین سند مکتوب برجامانده از این دوران تاریخی است. این نشریه که بین سال های ۱۳۳۵ تا ۱۳۳۸ هجری قمری (مصادف با ۱۲۹۵ تا ۱۲۹۹ هجری شمسی) در تبریز منتشر می شد، ارگان رسمی قیام «شیخ محمد خیابانی» و حزب دموکرات آذربایجان بود. مطالعه دقیق این جریده در کنار سایر مطبوعات دوره قاجار زوایای پنهانی از تلاش های آزادی خواهانه و ضد استعماری مردم آذربایجان را روشن می سازد.

صدای رسای «آزادستان» در برابر استبداد

تاسیس روزنامه تجدد ریشه در یک رویداد بزرگ سیاسی داشت؛ پس از آنکه شیخ محمد خیابانی و هم رزمانش موفق شدند یک کنفرانس ایالتی باشکوه مرکب از ۴۸۰ نفر از نمایندگان شهر تبریز و سراسر آذربایجان تشکیل دهند، «کمیته ایالتی» متولد شد. در پی این اتفاق، خیابانی امتیاز روزنامه تجدد را به منظور تنویر افکار عمومی، ترویج مسلک کمیته و مبارزه با دخالت های بیگانگان (روس و انگلیس) دریافت کرد.

این روزنامه با لحنی قاطع و ادبیاتی استوار، به پایگاه فکری روشنفکران و مبارزانی تبدیل شد که خواهان اصلاحات اساسی در ساختار فاسد حکومتی بودند و مدتی بعد، با اعلام خودمختاری تبریز، نام ایالت را در صفحات همین روزنامه به «آزادستان» تغییر دادند.

پیشگام در دفاع از حقوق زنان؛ تولد واژه «فمینیسم» در ایران

یکی از شگفت انگیزترین و درخشان ترین برگ های تاریخ روزنامه تجدد، رویکرد بی سابقه آن به مسئله زنان و ادبیات مدرن است. این روزنامه تنها یک تریبون سیاسی نبود، بلکه به لطف حضور سردبیر و نویسنده نواندیش خود یعنی «تقی رفعت»، به سنگر تجددخواهی ادبی و اجتماعی تبدیل شد.

در دورانی که فضای جامعه به شدت سنتی بود، چندین نویسنده زن در تحریریه تجدد فعال بودند و مقالات ساختارشِکنی درباره لزوم آموزش و آزادی زنان می نوشتند. از نظر تاریخی، روزنامه تجدد نخستین نشریه ای در تاریخ مطبوعات ایران است که به صورت رسمی از واژه «فمینیسم» در ادبیات فارسی استفاده کرد و در برابر سنت گرایان پایتخت، به دفاع تئوریک از حقوق زنان پرداخت.

روزنامه تجدد در طول حیات خود، همواره با توقیف ها، کارشکنی ها و فشارهای سیاسی دست وپنجه نرم کرد. سرانجام با سرکوب نظامی قیام تبریز و شهادت غم انگیز شیخ محمد خیابانی در سال ۱۲۹۹ شمسی، انتشار این جریده روشنگر نیز برای همیشه متوقف شد.

توصیه می کنیم برای درک بهتر فضای رسانه ایِ تبریز و ریشه یابی جریان های روشنفکری در این خطه، پیش از مطالعه روزنامه تجدد، نگاهی به روزنامه آذربایجان  (نخستین نشریه فکاهی ایران که سال ها قبل در همین شهر منتشر می شد) نیز بیندازید تا سیر تکامل مطبوعات در آذربایجان برای شما تکمیل گردد.

دانلود نمونه آرشیو روزنامه تجدد

فرمت: PDF | حجم: 2 مگابایت